Trong một bước ngoặt lớn của chính sách thương mại Mỹ, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) thông báo sẽ ngừng thu các loại thuế quan áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) kể từ 0h01 ngày 24/2 (giờ miền Đông).
Quyết định này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng việc áp đặt một số loại thuế quan theo IEEPA đã vượt quá thẩm quyền của Tổng thống. Động thái này ngay lập tức làm thay đổi cục diện chính sách thương mại Mỹ và tạo ra làn sóng phản ứng trên thị trường toàn cầu.
Trong phán quyết được đưa ra tuần trước, Tòa án Tối cao xác định rằng IEEPA – vốn được thiết kế để xử lý các tình huống khẩn cấp về an ninh quốc gia – không trao cho tổng thống quyền áp đặt thuế quan thương mại diện rộng mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội.
Sau phán quyết, CBP đã thông báo thông qua hệ thống Cargo Systems Messaging Service (CSMS) rằng các mã thuế liên quan đến IEEPA sẽ bị vô hiệu hóa kể từ ngày 24/2 và không tiếp tục được thu.
Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng phán quyết chỉ áp dụng cho các loại thuế dựa trên IEEPA, và không ảnh hưởng đến các mức thuế được ban hành theo các khuôn khổ pháp lý khác.
Theo thông báo từ Hải quan Mỹ, các loại thuế sau sẽ không còn được thu:
Thuế liên quan đến fentanyl theo IEEPA
Thuế áp lên các quốc gia nhập khẩu dầu từ Venezuela
Thuế “có đi có lại” toàn diện đối với các nước có thặng dư thương mại lớn với Mỹ
Thuế áp đặt đối với Brazil theo IEEPA
Tuy nhiên, một số loại thuế quan quan trọng vẫn tiếp tục được duy trì:
Thuế 25% đối với nhôm nhập khẩu
Thuế 25% đối với phụ tùng ô tô
Các mức thuế được ban hành theo Điều 232 (an ninh quốc gia) và Điều 301 (thực tiễn thương mại không công bằng)
Sự phân tách này cho thấy phạm vi phán quyết của Tòa án Tối cao là tương đối hẹp, nhưng vẫn có tác động lớn về mặt pháp lý và chính trị.
Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, cựu Tổng thống Donald Trump đã công bố một kế hoạch thuế quan mới theo một cơ sở pháp lý khác – Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Ban đầu, mức thuế phổ quát được ấn định ở 10%, sau đó tăng lên 15%. Tuy nhiên, khác với IEEPA, thuế quan theo Điều 122 chỉ có hiệu lực tạm thời và phải được Quốc hội phê chuẩn nếu muốn kéo dài quá 150 ngày.
Do chưa có tổng thống nào trước đây viện dẫn Điều 122 theo cách này, giới chuyên gia nhận định các biện pháp mới có thể tiếp tục đối mặt với thách thức pháp lý trong thời gian tới.
Việc thay đổi cơ sở pháp lý của thuế quan chỉ trong thời gian ngắn khiến môi trường thương mại trở nên khó dự đoán hơn. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải điều chỉnh chiến lược khi các mức thuế có thể thay đổi sau mỗi quyết định pháp lý.
Liên minh châu Âu đã kêu gọi Mỹ tuân thủ các cam kết thương mại quốc tế và cảnh báo rằng sự thiếu ổn định trong chính sách thuế có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các quốc gia xuất khẩu lớn khác cũng bày tỏ quan ngại, cho rằng việc áp thuế đơn phương có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế thế giới.
Thị trường chứng khoán và đồng USD ghi nhận biến động sau phán quyết, khi nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng chính sách thương mại của Mỹ. Sự bất định kéo dài có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và dòng vốn quốc tế.
Một trong những câu hỏi lớn hiện nay là liệu các doanh nghiệp đã nộp thuế theo IEEPA trước đây có được hoàn trả hay không.
Nếu các khoản thu bị coi là thu trái thẩm quyền, chính phủ Mỹ có thể đối mặt với áp lực hoàn trả số tiền lớn đã thu trước đó. Tuy nhiên, cho đến nay, CBP vẫn chưa đưa ra hướng dẫn chính thức về vấn đề này.
Phán quyết của Tòa án Tối cao nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền trong hệ thống chính trị Mỹ: Quốc hội mới là cơ quan có quyền áp đặt thuế quan diện rộng.
Tuy nhiên, việc nhanh chóng chuyển sang sử dụng Điều 122 cho thấy chính quyền vẫn kiên định với định hướng bảo hộ thương mại. Điều này đồng nghĩa với việc:
Chính sách thương mại Mỹ có thể tiếp tục biến động mạnh
Nguy cơ tranh chấp pháp lý kéo dài
Căng thẳng thương mại toàn cầu khó sớm hạ nhiệt
Việc Mỹ dừng thu các loại thuế quan theo IEEPA đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách thương mại và trong việc xác lập giới hạn quyền lực hành pháp.
Dù mang lại sự điều chỉnh tức thời về mặt pháp lý, động thái này không đồng nghĩa với việc môi trường thương mại sẽ ổn định. Ngược lại, việc áp dụng các cơ sở pháp lý mới như Điều 122 có thể mở ra một giai đoạn bất định khác, với những tranh luận pháp lý và chính trị tiếp diễn.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang đối mặt nhiều thách thức, mọi thay đổi trong chính sách thuế của Mỹ đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng khắp – từ doanh nghiệp xuất nhập khẩu cho đến thị trường tài chính quốc tế.
.png){kind=logo}
Tiếng Việt
English
