Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối tuần qua tuyên bố sẽ nâng mức thuế quan toàn cầu từ 10% lên 15%, chỉ một ngày sau khi U.S. Supreme Court bác bỏ phần lớn chương trình thuế quan trước đó của ông.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump khẳng định mức thuế 15% mới sẽ “có hiệu lực ngay lập tức”, đồng thời cảnh báo rằng các biện pháp thương mại bổ sung có thể tiếp tục được triển khai trong thời gian tới. Động thái này đánh dấu sự leo thang đáng kể trong chính sách thương mại của Mỹ, đồng thời mở ra một cuộc đối đầu mới về pháp lý và chính trị xoay quanh quyền hạn áp thuế của tổng thống.
Quyết định nâng thuế được đưa ra ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết với tỷ lệ 6–3 rằng ông Trump đã viện dẫn sai Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt các mức thuế trước đó.
Tòa án cho rằng chính quyền đã vượt quá thẩm quyền khi sử dụng IEEPA – một đạo luật vốn được thiết kế cho các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia – để áp đặt thuế quan trên diện rộng.
Phán quyết này khiến phần lớn cơ chế thuế quan trước đây mất hiệu lực pháp lý.
Đáp lại, ông Trump chuyển sang áp dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 – một điều khoản hiếm khi được sử dụng, cho phép tổng thống áp thuế tạm thời tối đa 15% trong vòng 150 ngày mà không cần Quốc hội phê chuẩn trước.
Việc nâng mức thuế lên trần 15% cho thấy ông đang tận dụng tối đa giới hạn mà luật pháp cho phép.
Khác với IEEPA, Điều 122 được thiết kế nhằm xử lý các vấn đề mất cân bằng cán cân thanh toán hoặc thâm hụt thương mại.
Theo quy định, các biện pháp thuế theo Điều 122:
Chỉ được áp dụng tối đa 150 ngày
Không vượt quá mức 15%
Phải được Quốc hội phê chuẩn nếu muốn gia hạn
Dù ông Trump tuyên bố mức thuế mới “được pháp luật cho phép và đã được kiểm chứng”, nhiều chuyên gia pháp lý nhận định rằng Điều 122 hiếm khi được viện dẫn trong bối cảnh hiện đại, do đó cách diễn giải rộng có thể tiếp tục bị thách thức tại tòa.
Ngoài ra, dù Tổng thống tuyên bố thuế có hiệu lực ngay lập tức, vẫn chưa rõ đã có sắc lệnh hành pháp chính thức được ký ban hành hay chưa. Một tài liệu trước đó của Nhà Trắng cho biết mức thuế 10% ban đầu dự kiến có hiệu lực từ 0h01 sáng ngày 24/2 (giờ miền Đông).
Động thái nâng thuế tiếp tục làm sâu sắc thêm sự chia rẽ tại Washington.
Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer hoan nghênh phán quyết của Tòa án Tối cao, cho rằng các mức thuế trước đó là “hỗn loạn và bất hợp pháp”.
Các nghị sĩ Dân chủ nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao quyền điều tiết thương mại cho Quốc hội, không phải Tổng thống.
Vấn đề thuế quan và tình hình kinh tế dự kiến sẽ trở thành trọng tâm của chiến dịch vận động bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.
Ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa cũng xuất hiện quan điểm trái chiều. Một số chỉ trích quyết định của Tòa án Tối cao, trong khi những người khác cho rằng việc Quốc hội nắm quyền kiểm soát thuế quan là phù hợp với tinh thần Hiến pháp.
Ông Trump đã chỉ trích gay gắt phán quyết, gọi đây là quyết định “vô lý, lập luận yếu kém và cực kỳ phản Mỹ”.
Thị trường tài chính Mỹ phản ứng nhanh chóng sau phán quyết của Tòa án Tối cao.
Chứng khoán tăng điểm ban đầu do kỳ vọng việc hạn chế quyền áp thuế của tổng thống có thể làm dịu căng thẳng thương mại. Tuy nhiên, đà tăng bị thu hẹp trước khi phục hồi trở lại, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư.
Giới đầu tư hiện theo dõi sát các yếu tố:
Khả năng giảm căng thẳng thương mại với các đối tác lớn
Viễn cảnh hoàn thuế cho doanh nghiệp nhập khẩu
Tác động đến lạm phát và chi phí sản xuất
Tuy nhiên, việc nâng thuế lên 15% có thể làm suy yếu kỳ vọng về một môi trường thương mại ổn định hơn trong ngắn hạn.
Một vấn đề đáng chú ý là khả năng chính phủ Mỹ phải hoàn trả các khoản thuế đã thu theo cơ chế bị tuyên vô hiệu.
Theo một số ước tính, số tiền hoàn trả cho các nhà nhập khẩu có thể vượt 175 tỷ USD nếu tòa án xác định các mức thuế trước đó là trái pháp luật.
Điều này đặt ra nhiều hệ lụy:
Áp lực gia tăng lên ngân sách liên bang
Thủ tục hành chính phức tạp
Ảnh hưởng lan tỏa đến chuỗi cung ứng toàn cầu
Hiện chính quyền chưa công bố kế hoạch cụ thể về việc xử lý vấn đề hoàn thuế.
Việc nâng thuế quan toàn cầu lên 15% có thể làm gia tăng căng thẳng với các đối tác thương mại lớn ở châu Âu, châu Á và Mỹ Latinh.
Thuế nhập khẩu cao hơn có thể:
Làm gián đoạn chuỗi cung ứng đa quốc gia
Kích hoạt các biện pháp trả đũa
Đẩy giá tiêu dùng trong nước tăng cao
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, động thái này có nguy cơ làm gia tăng biến động và cản trở đà phục hồi tăng trưởng.
Trong thời gian tới, chính sách thương mại Mỹ sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
Liệu Quốc hội có tái khẳng định vai trò kiểm soát thuế quan
Các thách thức pháp lý mới đối với Điều 122
Tác động của thuế cao hơn đến lạm phát và tăng trưởng
Diễn biến chính trị trước thềm bầu cử giữa kỳ
Khi đồng hồ 150 ngày theo Điều 122 bắt đầu đếm ngược, cuộc tranh luận về quyền lực thương mại của tổng thống Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục leo thang.
Quyết định nâng thuế quan toàn cầu lên 15% của Tổng thống Donald Trump ngay sau phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chính sách kinh tế Mỹ.
Dù được trình bày như một động thái bảo vệ lợi ích quốc gia, chính sách này làm gia tăng bất định pháp lý, rủi ro tài khóa và biến động thị trường. Với hàng trăm tỷ USD có thể phải hoàn trả và Quốc hội sẵn sàng can dự sâu hơn, cuộc chiến về quyền áp thuế và định hướng thương mại của Mỹ vẫn còn rất xa mới kết thúc.
.png){kind=logo}
Tiếng Việt
English
