.webp)
Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị đưa ra một khuôn khổ hợp tác mới với Mỹ trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng, hướng tới mục tiêu đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm sự lệ thuộc kéo dài vào Trung Quốc. Sáng kiến này xuất hiện trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, cùng nhu cầu cấp thiết bảo đảm nguồn cung đất hiếm cho các ngành công nghệ cao, năng lượng tái tạo và quốc phòng.
Theo các nguồn tin quốc tế, Brussels sẵn sàng ký kết một bản ghi nhớ hợp tác với Washington trong vòng ba tháng tới, mở đường cho việc xây dựng “Lộ trình Đối tác Chiến lược” về khoáng sản thiết yếu. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm định hình lại bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đang chịu ảnh hưởng lớn từ Trung Quốc.
Hiện nay, cả Mỹ và EU đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung khoáng sản giá rẻ từ Trung Quốc, đặc biệt là đất hiếm – nguyên liệu không thể thiếu cho sản xuất pin xe điện, chất bán dẫn, turbine gió và thiết bị quốc phòng. Lợi thế này giúp Bắc Kinh giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị toàn cầu và có khả năng gây áp lực kinh tế – chính trị đối với phương Tây.
Những năm gần đây, Trung Quốc liên tục siết chặt xuất khẩu một số loại khoáng sản chiến lược. Các động thái này đã gióng lên hồi chuông cảnh báo tại Washington và Brussels về rủi ro an ninh kinh tế nếu phụ thuộc quá mức vào một nhà cung cấp duy nhất.
Sự bùng nổ của ngành xe điện, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi năng lượng xanh khiến nhu cầu khoáng sản quan trọng tăng vọt. EU và Mỹ buộc phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế tại châu Phi, Mỹ Latinh, Australia và ngay trong nội khối. Tuy nhiên, việc phát triển mỏ mới đòi hỏi vốn lớn, thời gian dài và cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ.
Do đó, một khuôn khổ hợp tác xuyên Đại Tây Dương được kỳ vọng sẽ tạo sức mạnh tổng hợp, giúp hai nền kinh tế lớn nhất phương Tây giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng cạnh tranh trước Trung Quốc.
Bản ghi nhớ mà EU chuẩn bị trình bày với Mỹ dự kiến bao gồm các cam kết:
Phối hợp phát triển những dự án khai thác và tinh luyện khoáng sản trọng điểm;
Xem xét xây dựng cơ chế hỗ trợ giá để bảo vệ doanh nghiệp phương Tây trước nguồn cung giá rẻ;
Thiết lập hàng rào phòng vệ thương mại nhằm chống lại nguy cơ thao túng thị trường.
Mục tiêu cốt lõi là hình thành một chuỗi cung ứng an toàn và ổn định giữa EU và Mỹ, giảm dần sự lệ thuộc vào Trung Quốc trong các mắt xích từ khai thác, chế biến đến tái chế.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là điều khoản kêu gọi hai bên tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Nội dung này mang ý nghĩa ngoại giao quan trọng trong bối cảnh quan hệ Mỹ – EU gần đây xuất hiện những rạn nứt, đặc biệt sau các phát biểu của Tổng thống Donald Trump liên quan đến Greenland – vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch, một thành viên EU.
Từ năm 2025, Bắc Kinh từng áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm, khiến thị trường toàn cầu chao đảo. Dù sau đó các hạn chế được tạm hoãn nhờ thỏa thuận giữa lãnh đạo hai nước, Washington vẫn coi đây là lời cảnh báo nghiêm trọng.
Chính quyền Mỹ đang thúc đẩy xây dựng cơ chế định giá và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp khai thác trong nước nhằm cạnh tranh với sản phẩm giá thấp từ Trung Quốc.
Ngày 2/2 vừa qua, Tổng thống Trump đã khởi động chương trình dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 12 tỷ USD, tập trung vào các kim loại thiết yếu cho pin, bán dẫn và công nghiệp quốc phòng. Đây là bước đi tương đồng với đề xuất của EU về xây dựng kho dự trữ chung giữa hai bờ Đại Tây Dương.
Trước đây, Mỹ từng vận động một số quốc gia thành viên EU ký kết thỏa thuận song phương riêng lẻ về khoáng sản. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu lo ngại điều này sẽ gây chia rẽ nội khối và làm suy yếu sức mạnh đàm phán tập thể.
Brussels vì thế kêu gọi các nước trao quyền cho Ủy ban thay mặt toàn EU thương thảo với Washington, đảm bảo một lập trường thống nhất và bảo vệ lợi ích chung của thị trường 450 triệu dân.
Theo dự thảo, khuôn khổ hợp tác sẽ xoay quanh các trụ cột chính:
Bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, phát triển các phân khúc thị trường cao cấp và cơ chế ứng phó khi gián đoạn.
Hội nhập kinh tế – công nghiệp, triển khai các dự án khai thác và tinh luyện chung.
Miễn trừ lẫn nhau đối với các biện pháp hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô quan trọng.
Hợp tác nghiên cứu – đổi mới trên toàn bộ chuỗi giá trị.
Chia sẻ thông tin và đánh giá rủi ro, tăng minh bạch thị trường, bao gồm cơ chế dự trữ chiến lược hoặc nhóm phản ứng chung.
Phối hợp lập trường đối với các biện pháp hạn chế xuất khẩu áp dụng cho nước thứ ba.
Nếu được triển khai, sáng kiến EU–Mỹ có thể tạo ra sự dịch chuyển lớn trong thị trường khoáng sản thế giới:
Giảm vị thế độc quyền của Trung Quốc trong lĩnh vực đất hiếm;
Thúc đẩy đầu tư vào các mỏ tại Canada, Australia, châu Phi và Mỹ Latinh;
Tăng chi phí sản xuất trong ngắn hạn nhưng củng cố an ninh kinh tế về dài hạn.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc xây dựng chuỗi cung ứng thay thế sẽ mất nhiều năm và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ – doanh nghiệp – tổ chức tài chính.
Đề xuất hợp tác khoáng sản giữa EU và Mỹ đánh dấu bước ngoặt trong chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và củng cố an ninh nguồn cung cho kỷ nguyên công nghệ mới. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, việc hình thành một “liên minh khoáng sản xuyên Đại Tây Dương” có thể trở thành nền tảng quan trọng định hình trật tự kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới.
Các cuộc thảo luận sắp diễn ra tại Washington được kỳ vọng sẽ đặt viên gạch đầu tiên cho lộ trình này, mở ra chương mới trong quan hệ kinh tế EU–Mỹ cũng như trong cuộc đua kiểm soát tài nguyên chiến lược của thế giới.
.png){kind=logo}
Tiếng Việt
English
