Căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang nhanh chóng lan rộng sang lĩnh vực thương mại và năng lượng toàn cầu. Eo biển Hormuz – một trong những tuyến vận tải chiến lược quan trọng nhất thế giới – đã rơi vào tình trạng tê liệt cục bộ khi hàng loạt tàu chở dầu và tàu hàng phải neo chờ để theo dõi diễn biến xung đột.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu tình hình tiếp tục leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung mới, trong khi chuỗi cung ứng quốc tế cũng đứng trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng.

Vì sao eo biển Hormuz có vai trò sống còn với kinh tế thế giới?

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây được xem là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu, nơi phần lớn dầu mỏ từ Trung Đông được vận chuyển ra thế giới.

Theo dữ liệu năng lượng quốc tế, trung bình khoảng 20–21 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua tuyến đường này, tương đương gần 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và hơn một phần tư giao dịch dầu vận chuyển bằng đường biển.

Không chỉ dầu thô, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu cũng đi qua khu vực này, đặc biệt là các chuyến hàng từ Qatar tới châu Á và châu Âu.

Điều này khiến Hormuz trở thành một trong những “điểm nghẽn chiến lược” của nền kinh tế toàn cầu: bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể lập tức ảnh hưởng tới giá năng lượng, lạm phát và thị trường tài chính.

Tàu chở dầu dừng lại, thương mại quốc tế đối mặt rủi ro

Sau các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào cuối tháng 2/2026, tình hình an ninh tại khu vực eo biển Hormuz trở nên đặc biệt căng thẳng.

Nhiều hãng tàu quốc tế đã tạm dừng hành trình qua khu vực vì lo ngại nguy cơ bị tấn công. Các tàu chở dầu, tàu container và tàu chở khí đốt hiện đang neo chờ ở cả hai đầu eo biển để đánh giá mức độ an toàn trước khi tiếp tục di chuyển.

Trong những ngày đầu xung đột, đã có nhiều tàu bị tấn công hoặc trúng đạn tại vùng biển xung quanh Hormuz, khiến thương vong xảy ra với thủy thủ đoàn và làm gia tăng tâm lý lo ngại trong ngành vận tải biển.

Chi phí bảo hiểm chiến tranh cho tàu biển cũng tăng mạnh, khiến nhiều chủ tàu lựa chọn tạm hoãn hành trình. Điều này khiến lượng tàu đi qua eo biển giảm mạnh, làm chậm đáng kể dòng chảy năng lượng từ Trung Đông ra thị trường thế giới.

Châu Âu có thể chịu tác động lớn nhất

Do thương mại năng lượng mang tính toàn cầu, những bất ổn tại Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến khu vực Trung Đông mà còn lan rộng sang các thị trường lớn khác, đặc biệt là châu Âu.

Châu lục này vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung năng lượng từ các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm dầu thô, dầu diesel, nhiên liệu hàng không và khí hóa lỏng.

Hiện nhiều tàu chở dầu và LNG hướng tới châu Âu đang phải trì hoãn hành trình. Không chỉ dầu khí, các mặt hàng công nghiệp như nhôm và phân bón (urê) từ Trung Đông cũng bị chậm trễ, làm gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, thị trường năng lượng có thể đối mặt với một cú sốc mới tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây. Các chuyên gia cảnh báo rằng giá dầu có thể biến động mạnh, kéo theo lạm phát gia tăng tại nhiều nền kinh tế lớn.

Giá dầu toàn cầu đứng trước nguy cơ biến động mạnh

Ngay sau khi căng thẳng leo thang, thị trường dầu mỏ đã phản ứng mạnh. Giá dầu Brent có thời điểm tăng vọt khi nhà đầu tư lo ngại nguồn cung từ Trung Đông có thể bị gián đoạn trong thời gian dài.

Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị hạn chế lưu thông, hàng triệu thùng dầu mỗi ngày có nguy cơ không thể rời khỏi khu vực Vịnh Ba Tư. Một số công ty năng lượng lớn đã phải tìm cách vận chuyển dầu qua các tuyến đường ống thay thế, tuy nhiên công suất của các tuyến này vẫn rất hạn chế.

Các chuyên gia năng lượng cho rằng ngay cả khi các tuyến đường ống tại Saudi Arabia hoặc UAE được sử dụng tối đa, chúng vẫn chỉ có thể thay thế một phần nhỏ lưu lượng dầu thường xuyên đi qua Hormuz.

Điều đó đồng nghĩa với việc thị trường năng lượng toàn cầu vẫn dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị tại khu vực này.

Châu Âu tăng cường bảo vệ tuyến hàng hải

Trước nguy cơ gián đoạn thương mại, nhiều quốc gia châu Âu đã nhanh chóng triển khai các biện pháp quân sự và ngoại giao nhằm bảo vệ tự do hàng hải tại Hormuz.

Pháp đang dẫn dắt một sáng kiến quốc tế nhằm mở lại tuyến vận tải chiến lược này. Lực lượng hải quân Pháp đã triển khai tàu sân bay cùng nhiều tàu chiến đến khu vực để thiết lập các hành lang an toàn, hỗ trợ hộ tống tàu container và tàu chở dầu.

Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu cũng gia hạn và mở rộng chiến dịch an ninh hàng hải tại Trung Đông nhằm bảo vệ tàu thương mại trước các mối đe dọa từ UAV, tên lửa và hoạt động quân sự trong khu vực.

Anh, Hà Lan, Hy Lạp và Đức cũng đang tham gia các hoạt động tuần tra nhằm đảm bảo an ninh cho các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng.

Nguy cơ khủng hoảng năng lượng mới

Các nhà phân tích cho rằng nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, hậu quả đối với kinh tế toàn cầu có thể rất lớn.

Không chỉ giá dầu, nhiều thị trường khác như khí đốt, vận tải biển, bảo hiểm hàng hải và thậm chí cả lương thực đều có thể chịu tác động dây chuyền.

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới vẫn đang phục hồi sau nhiều cú sốc lớn, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại eo biển Hormuz đều có thể trở thành yếu tố kích hoạt một giai đoạn biến động mới trên thị trường tài chính toàn cầu.

Vì vậy, giới đầu tư và các chính phủ trên thế giới đang theo dõi sát sao diễn biến tại khu vực này, bởi chỉ một sự thay đổi nhỏ trong cán cân địa chính trị cũng có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.