.webp)
Các cuộc thảo luận hòa bình giữa Mỹ và Nga liên quan đến xung đột Ukraine đang làm dấy lên lo ngại sâu sắc trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU). Nhiều chính phủ thành viên cho rằng, nếu không có sự tham gia trực tiếp của châu Âu, các quyết định mang tính bước ngoặt về an ninh khu vực có thể được định đoạt “sau lưng” EU.
Trong bối cảnh đó, một sáng kiến chưa từng có đang được thúc đẩy tại Brussels: bổ nhiệm một đặc phái viên của EU để đại diện cho lợi ích chung của khối trong tiến trình đàm phán về Ukraine. Theo các nguồn ngoại giao, Pháp và Italy là những quốc gia đi đầu, với sự ủng hộ ngày càng rõ rệt từ Ủy ban châu Âu và một số nước thành viên khác.
Động thái này phản ánh mối quan ngại rằng Mỹ – với vai trò trung gian chính – có thể đạt được một thỏa thuận song phương với Nga mà không tính đến đầy đủ các lợi ích chiến lược của châu Âu, đặc biệt trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh lục địa.
Lập luận cốt lõi của nhóm quốc gia ủng hộ sáng kiến đặc phái viên EU là: châu Âu chỉ có thể bảo vệ các lằn ranh đỏ nếu có tiếng nói trực tiếp trong đàm phán. Những lằn ranh đó bao gồm tương lai an ninh của Ukraine, triển vọng gia nhập NATO, cũng như trật tự an ninh hậu xung đột tại Đông Âu.
Một quan chức ngoại giao nhấn mạnh rằng, các vấn đề này không thể chỉ được thảo luận song phương giữa Washington và Moscow, bởi hệ quả của bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ tác động trực tiếp đến EU. Theo quan điểm này, việc đứng ngoài bàn đàm phán đồng nghĩa với việc chấp nhận vai trò thụ động trong một vấn đề sống còn.
Chính vì vậy, ý tưởng cử đặc phái viên được xem là cách để EU chuyển từ vai trò quan sát sang tham gia trực tiếp, qua đó bảo vệ lợi ích tập thể của khối trong tiến trình hòa bình Ukraine.
Nếu được thông qua, việc bổ nhiệm đặc phái viên sẽ đánh dấu một sự thay đổi lớn trong cách EU tham gia giải quyết xung đột quốc tế. Trước nay, EU thường hành động thông qua các tuyên bố chung, các gói viện trợ hoặc phối hợp chính sách, thay vì cử một đầu mối đàm phán trực tiếp với các bên xung đột.
Lần này, bối cảnh đã khác. Các cuộc hòa đàm do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian đang diễn ra trong khi xung đột Ukraine đã bước sang năm thứ tư, và châu Âu lo ngại rằng các quyết định quan trọng có thể được đưa ra mà không có sự đồng thuận của khối.
Trong những tuần gần đây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đã phối hợp kêu gọi mở các kênh tiếp xúc ngoại giao với Tổng thống Nga Vladimir Putin và các nhân vật thân cận. Mục tiêu không phải là nhượng bộ, mà là đảm bảo châu Âu có mặt trong mọi cuộc thảo luận mang tính quyết định.
Dù nhận được sự ủng hộ đáng kể, sáng kiến đặc phái viên EU vẫn vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Một số nước thành viên cho rằng, việc cử đại diện đối thoại trực tiếp với Nga có thể bị hiểu là Moscow sẵn sàng đàm phán thiện chí, trong khi thực tế Nga vẫn giữ lập trường cứng rắn.
Cho đến nay, các nỗ lực môi giới hòa bình chưa đạt đột phá. Moscow vẫn kiên quyết yêu cầu Ukraine nhượng lại những vùng lãnh thổ mà quân đội Nga chưa giành quyền kiểm soát, điều mà Kiev và các đồng minh phương Tây xem là không thể chấp nhận.
Những người phản đối lo ngại rằng, nếu EU bước vào đối thoại trong bối cảnh như vậy, khối có thể vô tình hợp thức hóa các yêu sách của Nga, hoặc làm suy yếu lập trường chung ủng hộ toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.
Tại Brussels, các cuộc thảo luận không chỉ xoay quanh việc EU có nên cử đặc phái viên hay không, mà còn tập trung vào thông điệp chính trị mà động thái này gửi tới cả Mỹ và Nga.
Một quan chức EU nhận định, việc có đại diện riêng không nhằm cạnh tranh với vai trò trung gian của Mỹ, mà để khẳng định rằng châu Âu không thể bị gạt ra bên lề trong các quyết định liên quan trực tiếp đến an ninh của mình.
Cựu đặc phái viên Mỹ về Ukraine Kurt Volker cho rằng, nếu EU muốn được tham gia thực chất, khối cần thể hiện lập trường cứng rắn và có kênh liên lạc riêng. Theo ông, Tổng thống Trump sẽ tiếp tục đối thoại trực tiếp với Tổng thống Putin, và châu Âu không thể trông chờ vào việc được “mời tham gia” nếu không chủ động tạo vị thế cho mình.
Một trong những câu hỏi lớn nhất hiện nay là: đặc phái viên EU sẽ đại diện cho ai và chịu trách nhiệm trước cơ quan nào? Các phương án đang được thảo luận bao gồm việc báo cáo cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Cơ quan Hành động đối ngoại EU hoặc Hội đồng châu Âu.
Về nhân sự, Italy đề xuất cựu Thủ tướng Mario Draghi, trong khi một số nhà ngoại giao nhắc đến Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người có quan hệ cá nhân tốt với Tổng thống Mỹ và xuất thân từ quốc gia giáp biên giới Nga.
Tuy nhiên, các quan chức EU nhấn mạnh rằng chức danh đặc phái viên hiện chưa tồn tại chính thức, và mọi thảo luận về ứng viên vẫn đang ở giai đoạn sơ khởi.
Dù kết quả cuối cùng ra sao, các cuộc tranh luận hiện nay cho thấy một thực tế rõ ràng: EU ngày càng ý thức rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào các quyết định của Mỹ trong vấn đề Ukraine là không bền vững.
Trong một thế giới đang chuyển dịch sang trật tự đa cực, việc châu Âu tìm cách khẳng định vai trò độc lập trong các vấn đề an ninh chiến lược không chỉ là phản ứng trước nguy cơ bị gạt ra ngoài, mà còn là bước đi nhằm định hình vị thế dài hạn của khối trên trường quốc tế.
Việc bổ nhiệm đặc phái viên – nếu thành hiện thực – sẽ là phép thử quan trọng cho khả năng hành động thống nhất và chủ động của EU trong một trong những cuộc khủng hoảng địa chính trị lớn nhất châu Âu kể từ Chiến tranh Lạnh.
.png){kind=logo}
Tiếng Việt
English
