.png){kind=logo}
Tiếng Việt
English
Cuộc xung đột leo thang giữa Iran với Mỹ và Israel đang tạo ra cú sốc lớn đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – rơi vào tình trạng gần như “tê liệt” sau các cuộc đáp trả quân sự từ Tehran.
Hệ quả tức thì là hàng trăm tàu chở dầu và khí hóa lỏng (LNG) phải thả neo, nhiều tàu bị hư hại, ít nhất hai người thiệt mạng, trong khi thị trường năng lượng chứng kiến đợt tăng giá mạnh nhất kể từ đầu năm.
Eo biển Hormuz từ lâu đã được xem là “van điều tiết” của thị trường dầu mỏ thế giới. Tuyến đường biển rộng khoảng 21 dặm này kết nối Vịnh Ba Tư với biển Ả Rập, là cửa ngõ xuất khẩu dầu thô và LNG của các nhà sản xuất lớn như Saudi Arabia, Iraq, UAE và Qatar.
Khi Iran tuyên bố đóng tuyến hàng hải chiến lược này và cảnh báo sẽ nổ súng vào bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua, thị trường lập tức phản ứng dữ dội. Chính phủ các nước châu Á – khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung dầu Trung Đông – buộc phải rà soát lại mức dự trữ năng lượng chiến lược.
Theo dữ liệu vận tải biển, tính đến cuối tuần qua đã có ít nhất 150 tàu, bao gồm tàu chở dầu và tàu LNG, phải thả neo tại khu vực eo biển và vùng biển lân cận. Tình trạng ùn tắc này không chỉ gây gián đoạn nguồn cung dầu mà còn đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Diễn biến thực địa cho thấy mức độ rủi ro đang gia tăng nhanh chóng.
Một tàu chở dầu trong khu vực đã bốc cháy trong ngày 02/03 sau khi bị tấn công bằng máy bay không người lái. Theo thông tin từ phía Iran, tàu Athe Nova treo cờ Honduras đã trúng hai UAV khi đang di chuyển qua eo biển.
Cùng thời điểm, tàu chở sản phẩm dầu Stena Imperative treo cờ Mỹ bị hư hại do “tác động từ trên không” khi neo đậu tại Vịnh Trung Đông. Chủ tàu là Stena Bulk cùng đơn vị quản lý Mỹ Crowley xác nhận sự cố khiến một công nhân thiệt mạng.
Trước đó một ngày, tàu MKD VYOM (treo cờ Quần đảo Marshall) bị vật thể bay tấn công ngoài khơi Oman, làm một thuyền viên tử vong. Hai tàu chở dầu khác cũng ghi nhận hư hại trong các vụ việc riêng rẽ. Trong khi đó, tàu tiếp nhiên liệu Hercules Star treo cờ Gibraltar bị trúng đạn ngoài khơi UAE nhưng đã quay lại neo đậu an toàn tại Dubai.
Chuỗi sự cố dồn dập khiến các chủ tàu quốc tế cân nhắc lại kế hoạch hành trình, nhiều tàu buộc phải tránh xa khu vực Hormuz, tạo nên hiệu ứng “đắp chiếu” hàng loạt.
Không chỉ dầu mỏ, hoạt động vận tải container cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo Jeremy Nixon – CEO hãng vận tải container Ocean Network Express – khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang bị cuốn vào vòng xoáy ùn tắc rộng hơn.
Hệ quả có thể lan sang các cảng trung chuyển lớn tại châu Âu và châu Á trong những tuần tới. Khi tàu bị mắc kẹt tại Hormuz, lịch trình giao nhận hàng hóa toàn cầu sẽ bị xáo trộn dây chuyền, gây thiếu hụt container rỗng và tăng mạnh chi phí logistics.
Giới phân tích cảnh báo, nếu tình trạng đóng cửa kéo dài, thế giới có thể đối mặt với một “cú sốc chuỗi cung ứng” mới, tương tự những gì từng xảy ra trong đại dịch Covid-19 hoặc sự cố kênh đào Suez.
Phản ứng của thị trường năng lượng diễn ra gần như ngay lập tức. Giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – có thời điểm tăng tới 13% khi thông tin về các cuộc tấn công và khả năng phong tỏa eo biển lan rộng.
Dầu Brent không chỉ tăng vì gián đoạn vận chuyển, mà còn do lo ngại nhiều cơ sở khai thác và xuất khẩu dầu khí tại Trung Đông buộc phải tạm dừng hoạt động để đảm bảo an ninh.
Song song đó, giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu cũng leo thang do rủi ro gián đoạn nguồn cung LNG từ Qatar – quốc gia xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới, phụ thuộc lớn vào tuyến vận tải qua Hormuz.
Các nhà máy lọc dầu tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và Trung Quốc hiện đứng trước nguy cơ phải trả giá cao hơn cho mỗi thùng dầu nhập khẩu, làm gia tăng áp lực lạm phát vốn chưa hoàn toàn được kiểm soát.
Một diễn biến đặc biệt đáng chú ý là làn sóng hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh của các công ty bảo hiểm hàng hải quốc tế.
Những tên tuổi lớn như Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club và American Club đã thông báo hủy bảo hiểm đối với tàu hoạt động trong khu vực, hiệu lực từ ngày 05/03.
Việc hủy bảo hiểm đồng nghĩa các hãng tàu buộc phải tìm kiếm hợp đồng mới với mức phí cao hơn rất nhiều – nếu còn nhà bảo hiểm nào chấp nhận rủi ro.
Theo nguồn tin ngành, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng từ khoảng 0,2% giá trị con tàu lên tới 1% chỉ trong vòng 48 giờ. Với một tàu chở dầu trị giá 100 triệu USD, mức phí có thể đội thêm 800.000 USD cho mỗi chuyến đi.
Chuyên gia bảo hiểm hàng hải Munro Anderson (Vessel Protect) nhận định thị trường hiện đang vận hành trong trạng thái “đóng cửa trên thực tế” của eo biển Hormuz, dựa trên nhận thức về mức độ đe dọa hơn là một lệnh phong tỏa chính thức.
Chi phí vận chuyển dầu từ Trung Đông sang châu Á vốn đã ở mức cao nhất trong 6 năm qua. Nay, với việc các chủ tàu dè dặt đưa tàu vào khu vực nguy hiểm, cước phí dự báo sẽ tiếp tục leo thang.
Khi chi phí bảo hiểm và vận hành tăng mạnh, giá thành mỗi thùng dầu đến tay người mua cuối cùng chắc chắn bị đẩy lên cao hơn. Điều này có thể tạo thêm áp lực lên lạm phát toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn đang cố gắng hạ nhiệt chính sách tiền tệ thắt chặt.
Nếu xung đột tiếp tục kéo dài hoặc lan rộng, không loại trừ khả năng thị trường dầu mỏ sẽ chứng kiến những biến động tương tự giai đoạn khủng hoảng năng lượng 2022.
Sự kiện tại Hormuz một lần nữa cho thấy mức độ nhạy cảm của thị trường tài chính trước các cú sốc địa chính trị. Chỉ một tuyến hàng hải dài chưa đầy 50 km cũng có thể làm rung chuyển chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Các chính phủ và doanh nghiệp giờ đây buộc phải tính toán lại chiến lược dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận tải thay thế. Trong ngắn hạn, biến động giá dầu và khí đốt nhiều khả năng sẽ còn duy trì ở mức cao.
Câu hỏi lớn đặt ra: Liệu eo biển Hormuz có sớm được nối lại hoạt động bình thường, hay thế giới đang bước vào một chu kỳ bất ổn năng lượng mới?
Trong bối cảnh địa chính trị tiếp tục căng thẳng, mọi động thái tại Trung Đông sẽ được thị trường theo dõi sát sao – bởi chỉ một tia lửa nhỏ cũng có thể châm ngòi cho những cơn sóng lớn trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
